Havalimanlarında Erişim Kontrolü ve Yetkilendirme Süreçlerinde Prosedür-Uygulama Uyumsuzluklarının Güvenlik Riskleri Açısından İncelenmesi: İstanbul Havalimanı Örneği

Abstract

Access control and authorization processes implemented at airports constitute one of the fundamental components of aviation security. However, differences may arise between written procedures and actual practices due to operational requirements, human factors, and field conditions. This study was conducted to examine the relationship between the procedures governing access control and authorization processes at Istanbul Airport and their implementation in practice, as well as to evaluate the inconsistencies that may emerge between them. The research was designed as a comparative case study within the framework of a qualitative research approach. Data were collected through document analysis and semistructured interviews, and the obtained data were analyzed using thematic analysis with the support of the NVivo software. The findings indicate that there is a general alignment between established procedures and field practices. Nevertheless, certain procedure–practice discrepancies were identified, primarily stemming from human factors, operational requirements, and institutional coordination processes. In particular, differences related to escort procedures, employee badge usage practices, and the multi-layered inspection structure were found to be noteworthy. The findings further suggest that access control and authorization processes should not be evaluated solely through procedural regulations, but rather through a broader perspective that also considers operational realities, human factors, and security culture.Havalimanlarında uygulanan erişim kontrol ve yetkilendirme süreçleri, havacılık güvenliğinin temel unsurlarından biridir. Ancak operasyonel gereklilikler, insan faktörü ve saha koşulları nedeniyle yazılı prosedürler ile uygulamalar arasında farklılıklar ortaya çıkabilmektedir. Bu araştırma, İstanbul Havalimanı'nda uygulanan erişim kontrol ve yetkilendirme süreçlerine ilişkin prosedürler ile saha uygulamaları arasındaki ilişkiyi incelemek ve ortaya çıkan uyumsuzlukları değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma nitel araştırma yaklaşımı çerçevesinde karşılaştırmalı durum çalışması olarak tasarlanmıştır. Veri toplama sürecinde doküman analizi ve yarı yapılandırılmış mülakat yöntemlerinden yararlanılmış; elde edilen veriler NVivo programı kullanılarak tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, prosedürler ile saha uygulamaları arasında genel olarak uyum bulunduğunu, ancak insan faktörü, operasyonel gereklilikler ve kurumsal koordinasyon süreçlerinden kaynaklanan bazı prosedür–uygulama farklılıklarının ortaya çıktığını göstermektedir. Özellikle refakat uygulamaları, kart kullanım alışkanlıkları ve çoklu denetim yapısından kaynaklanan uygulama farklılıkları dikkat çekmektedir. Bulgular, erişim kontrol ve yetkilendirme süreçlerinin yalnızca prosedürel düzenlemeler üzerinden değil, operasyonel gerçeklik, insan faktörü ve güvenlik kültürü ile birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.