Türkiye'de Yerel Zincir Süpermarketlerde Lojistik Süreçlerin Dijitalleşmesi ve Yapay Zeka Kullanımı: Nitel Bir Araştırma

Abstract

This study aims to examine the level of digitalization in logistics processes and managerial evaluations regarding artificial intelligence usage in local chain supermarkets operating in Turkey. The transformation of order management, inventory control, digital reporting infrastructures, and automation applications within local retail logistics, along with the current level of AI adoption and future expectations, constitute the primary focus of the research. The study was conducted within a qualitative paradigm using a phenomenological design, and data were collected through semi-structured in-depth interviews. Seven managers working in local chain supermarkets operating in Istanbul, Tekirdağ, and Trabzon were selected through purposive sampling. The data were analyzed using thematic analysis with the MAXQDA software and structured under four main themes: Logistics Processes and Digitalization; AI Usage and Potential; Human Resources and Organizational Adaptation; Perceptions, Attitudes, and Strategic Pressures. The findings reveal that digitalization has been strengthened particularly through digital ordering systems, automated inventory tracking, and data-driven decision-making mechanisms. AI applications have not yet reached full institutional integration and are predominantly used at the individual level for reporting and decision support processes. Participants positioned AI not as an autonomous system replacing employees, but as a supportive tool operating under human control. It is anticipated that AI usage will become more widespread in areas such as inventory optimization, demand forecasting, and customer analysis. Investment costs, data security concerns, employee adaptation, and organizational readiness emerged as the primary constraining factors in the digital transformation process.Bu araştırma Türkiye'de faaliyet gösteren yerel zincir süpermarketlerde lojistik süreçlerin dijitalleşme düzeyini ve yapay zeka kullanımına yönelik yönetsel değerlendirmeleri incelemeyi amaçlamaktadır. Sipariş yönetimi, stok kontrolü, dijital raporlama altyapıları ve otomasyon uygulamalarının yerel perakende lojistiğindeki dönüşümü ile yapay zeka uygulamalarının mevcut kullanım düzeyi ve geleceğe yönelik beklentiler çalışmanın temel odak noktalarını oluşturmaktadır. Araştırma nitel paradigma çerçevesinde fenomenolojik bir desenle yürütülmüş; veriler yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler aracılığıyla toplanmıştır. Amaçlı örnekleme yöntemiyle belirlenen, İstanbul, Tekirdağ ve Trabzon illerinde faaliyet gösteren yerel zincir süpermarketlerde görev yapan 7 yönetici ile görüşülmüştür. Veriler MAXQDA programı kullanılarak tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiş ve dört ana tema altında yapılandırılmıştır: Lojistik Süreçler ve Dijitalleşme; Yapay Zeka Kullanımı ve Potansiyeli; İnsan Kaynağı ve Organizasyonel Adaptasyon; Algılar, Tutumlar ve Stratejik Baskılar. Bulgular dijitalleşmenin özellikle dijital sipariş sistemleri, otomatik stok takibi ve veri temelli karar alma mekanizmaları üzerinden güçlendiğini ortaya koymaktadır. Yapay zeka uygulamalarının henüz kurumsal entegrasyon düzeyine ulaşmadığı; ağırlıklı olarak raporlama ve karar destek süreçlerinde bireysel düzeyde kullanıldığı görülmüştür. Katılımcılar yapay zekayı çalışanların yerini alan bağımsız bir sistem olarak değil; insan kontrolüyle çalışan destekleyici bir araç olarak konumlandırmıştır. Gelecekte stok optimizasyonu, talep tahmini ve müşteri analizi alanlarında kullanımın yaygınlaşacağı öngörülmektedir. Yatırım maliyetleri, veri güvenliği, çalışan adaptasyonu ve organizasyonel hazırlık düzeyi ise dönüşüm sürecinin temel kısıtlayıcı faktörleri olarak öne çıkmaktadır.