Sürdürülebilirlik Kavramı, Farklı Tonları ve İslami Sürdürülebilirlik

Abstract

Sürdürülebilirlik genellikle 1987'deki Brundtland Raporu ile şekillenen ve Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) tarafından vurgulanan çevresel, sosyal ve yönetişim (ESG) odaklı bir anlayış çerçevesinde ele alınmaktadır. Ancak bu ortodoks yaklaşımın ötesinde, sürdürülebilirliği farklı perspektiflerden değerlendiren alternatif paradigmalar da mevcuttur. Bu makale; derin ekoloji, sosyal ekoloji ve eko-feminizm, post-kalkınma teorileri, yeşil kapitalizm, küçülme (degrowth) ve İslami sürdürülebilirlik gibi yaklaşımları incelemektedir. Her bir paradigma, sürdürülebilirliği tanımlama ve uygulama biçimlerinde, ortodoks yaklaşımdan az ya da çok ayrılarak, doğa ve toplumla ilişkimizi yeniden düşünmeyi önerir. Derin ekoloji, doğanın özerk değerini vurgularken; sosyal ekoloji ve eko-feminizm, çevre sorunlarını toplumsal hiyerarşilerin bir yansıması olarak ele alır. Post-kalkınma teorileri, kalkınma söyleminin Batı-merkezli doğasını sorgular ve küçülme paradigması ise ekonomik büyümenin sürdürülebilirlikle çeliştiğini savunur. Yeşil kapitalizm, piyasa mekanizmalarını kullanarak sürdürülebilirliği sağlama iddiasında bulunurken eleştiriler, sistemin sürdürülebilirlik hedeflerini zayıflattığını öne sürer. İslami sürdürülebilirlik ise dini ve kültürel değerleri merkeze alarak alternatif bir çerçeve sunar. Bu makale, bu yaklaşımları karşılaştırarak sürdürülebilirlik tartışmalarına zengin bir perspektif kazandırmayı amaçlamaktadır. Konunun sadece UNDP perspektifi ile ele alınması tıpkı dünya ekonomisinin ortodoks yaklaşımla bugün girdiği çıkmazın benzerini oluşturma riskini düşünerek alternatiflere açık bir sürdürülebilirlik çerçevesi planlanmalıdır. Bu makale, nitel/betimsel bir araştırma metodolojisi kullanmış ve birincil yöntem olarak sürdürülebilirlik ile ilgili kavramsal analiz modeli kullanılmıştır. Literatür, sürdürülebilirlik üzerine bu tartışmaları yeteri kadar içermediği için çalışmamız, özellikle UNDP perspektifinden ele alınan sürdürülebilirlik dışında da farklı sürdürülebilirlik paradigmaları olduğu ve aslında “herkese uyacak bir kalıp” şeklinde ele alınan sürdürülebilirliğin daha fazla tartışılması gerekliliğini savunmaktadır.Sustainability is often framed within the environmental, social, and governance (ESG) framework shaped by the 1987 Brundtland Report and emphasized by United Nations Development Program (UNDP). However, beyond this orthodox approach, alternative paradigms provide distinct or somewhat similar perspectives on sustainability. This article explores approaches like deep ecology, social ecology and eco-feminism, post-development theories, green capitalism, degrowth, and Islamic sustainability. Each paradigm fundamentally diverges from the mainstream definition and application of sustainability, inviting a reevaluation of our relationship with nature and society. Deep ecology emphasizes the intrinsic value of nature, while social ecology and eco-feminism view environmental issues as reflections of social hierarchies. Post-development theories critique the Western-centric nature of development discourse, and the degrowth paradigm argues that economic growth conflicts with sustainability. Green capitalism proposes sustainability through market mechanisms, though critics suggest this weakens sustainability goals. Islamic sustainability offers an alternative by centering religious and cultural values. This article aims to enrich sustainability discourse by comparing these approaches and providing a broader perspective. The subject should not be approached solely from the UNDP perspective; instead, a sustainability framework open to alternatives must be planned, considering the risk of creating a deadlock similar to the one the global economy faces today due to the orthodox approach. This article employs a qualitative/descriptive research methodology and adopts a conceptual analysis model on sustainability as its primary method. Given that the literature does not sufficiently address these debates on sustainability, our study focuses on the existence of alternative sustainability paradigms beyond the sustainability approach primarily framed from the UNDP perspective. It emphasizes the need for further discussion on sustainability, which is often presented as a "one-size-fits-all" concept.