Liderlik Tarzları, Çalışan Performansı ve İşten Ayrılma Niyeti: İki Modelli Ampirik Bir Analiz

Abstract

Bu çalışmada, Özbekistan'daki organizasyonlar çerçevesinde otokratik, işlemci (transactional), demokratik ve dönüşümcü (transformational) liderlik tarzlarının çalışan performansı üzerindeki etkisi incelenmiş, ardından çalışan performansının işten ayrılma niyeti üzerindeki etkisi değerlendirilmiştir. Araştırma, güçlü bir teorik temele dayandığı ve güncel örgütsel kalıpları ampirik verilerle ortaya koymayı hedeflediği için nicel bir yaklaşım benimsenmiştir. Birincil veriler, kamu, bankacılık, üretim ve hizmet sektörlerinde çalışan 200 çalışana dağıtılan yapılandırılmış bir anket aracılığıyla toplanmıştır. Anket yanıtları, tanımlayıcı istatistikler, korelasyon analizi ve regresyon modellemesi kullanılarak iki ayrı model çerçevesinde analiz edilmiştir. Araştırma kapsamındaki organizasyonlarda en yaygın olarak otokratik ve işlemci liderlik tarzlarının uygulandığı gözlemlenmiştir. Özellikle dikkat çeken bir bulgu olarak, yalnızca dönüşümcü liderliğin çalışan performansı üzerinde anlamlı ve olumlu bir etkisi olduğu belirlenmiştir; diğer liderlik tarzlarının (otokratik, işlemci ve demokratik) ise istatistiksel olarak anlamlı bir etkisi bulunmamıştır. Ayrıca, çalışan performansı işten ayrılma niyetinin güçlü bir negatif belirleyicisi olarak ortaya çıkmıştır. Bu sonuçlar, Özbek organizasyonlarında otokratik ve işlemci liderliğin yaygınlığına dikkat çekerken, dönüşümcü liderliğin sağladığı faydaları da ortaya koymaktadır. Dönüşümcü liderliğin teşvik edilmesinin önemine vurgu yapan bu çalışma, performansı artırmak ve yetenekli çalışanları elde tutmak isteyen organizasyonlar için açık bir yol haritası sunmaktadır.

In this study, the influence of autocratic, transactional, democratic, and transformational leadership styles on employee performance has been investigated, followed by an examination of how employee performance affects turnover intention within Uzbek organizations. A quantitative approach was selected, as the study builds on a strong theoretical foundation and aims to capture current organizational patterns through empirical data. Primary data were gathered using a structured survey, which was distributed to 200 employees working across government, banking, manufacturing, and service sectors. The survey responses were analyzed using descriptive statistics, correlation analysis, and regression modeling, organized into two distinct models. It was observed that autocratic and transactional leadership styles are most commonly practiced among the organizations surveyed. Of particular note, only transformational leadership was shown to have a significant positive impact on employee performance; the other styles—autocratic, transactional, and democratic—did not yield statistically significant effects. Additionally, employee performance emerged as a strong negative predictor of turnover intention. The prevalence of autocratic and transactional leadership within Uzbek organizations has been highlighted by these results, alongside the demonstrated benefits of transformational leadership. By emphasizing the importance of fostering transformational leadership, the study points to a clear pathway for organizations aiming to boost performance and retain their most talented employees.