Ebeveynlerin Dijital Okuryazarlığı ve Dijital Medya Kullanım Alışkanlıklarının Çocukların Ekran Bağımlılığı ile İlişkisinin İncelenmesi

Abstract

Bu araştırmada, ebeveynlerin dijital okuryazarlık düzeyleri, ekran bağımlılığı ve dijital medya kullanım alışkanlıklarının; çocukların ekran bağımlılığı, dijital medya kullanım alışkanlıkları ile çevrim içi güvenlik ve gizlilik farkındalıkları üzerindeki etkileri incelenmiştir. Türkiye genelinde 355 ebeveynle çevrim içi olarak gerçekleştirilen araştırma, ilişkisel tarama modeli kullanılarak yürütülmüştür. Veri toplama aracı olarak Demografik Bilgi Formu, Dijital Medya Kullanım Alışkanlıkları Formu, Dijital Okuryazarlık Ölçeği, Çoklu Ekran Bağımlılığı Ölçeği ve Problemli Medya Kullanım Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde parametrik testlerden faydalanılmıştır. Ebeveynlerin cinsiyet, yaş, medeni durum ve eğitim düzeyi gibi bazı sosyodemografik değişkenlerine göre dijital okuryazarlık düzeylerinde anlamlı farklılıklar saptanmıştır. Ayrıca korelasyon analizleri sonucunda, ebeveynlerin dijital okuryazarlık düzeyleri ile çocukların ekran bağımlılığı düzeyleri arasında negatif yönlü, çocukların çevrim içi güvenlik ve gizlilik farkındalıklarıyla ise pozitif yönlü anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Regresyon analizleri, ebeveyn ekran süresi ve ekran bağımlılığının, çocukların ekran süresi ve bağımlılık düzeylerini anlamlı biçimde yordadığını göstermiştir. Ayrıca Elde edilen bulgular hem ebeveynlerin dijital yeterliliklerinin hem de ekran başında geçirdikleri sürenin çocukların medya kullanım davranışları üzerinde belirleyici bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Dijital okuryazarlığı yüksek olan ebeveynlerin daha koruyucu bir rol üstlendikleri; ebeveynlerin ekran süresinin uzamasının çocukların problemli medya kullanımının arttırdığı görülmüştür. Bu kapsamda, ebeveynlerin dijital becerilerinin ve medya kullanım farkındalıklarının artırılmasının, çocukların sağlıklı medya alışkanlıkları geliştirmelerinde önemli bir destek sağlayacağı sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: ekran bağımlılığı, dijital okuryazarlık, çevrim içi güvenlik, dijital medya. Tarih: Ağustos, 2025This study examined the effects of parents' digital literacy levels, screen addiction, and digital media usage habits on children's screen addiction, digital media behaviors, and online safety and privacy awareness. The research was conducted online with 355 parents across Türkiye, using a correlational research design. Data were collected through the Demographic Information Form, Digital Media Usage Habits Form, Digital Literacy Scale (DLS), Multiple Screen Addiction Scale (MSAS), and Problematic Media Use Measure (PMUM). Parametric statistical tests were used to analyze the data. Significant differences were found in parents' digital literacy levels based on sociodemographic variables such as gender, age, marital status, and education level. In addition, correlation analyses revealed a significant negative relationship between parents' digital literacy and children's screen addiction, and a significant positive relationship with children's online safety and privacy awareness. Regression analyses showed that parents' screen time and screen addiction significantly predicted children's screen time and addiction levels. The findings indicate that both parents' digital competence and the amount of time they spend on screens have a decisive impact on children's media use behaviors. Parents with higher digital literacy tended to play a more protective role, while prolonged screen time among parents was associated with increased problematic media use in children. In this regard, it can be concluded that enhancing parents' digital skills and raising awareness about media use may provide crucial support in helping children develop healthy media habits. Keywords: screen addiction, digital literacy, online safety, digital media. Date: August, 2025