Ölüm Kaygısı ve Bilişsel-davranışsal Kaçınma Arasındaki İlişkide Bilinçli Farkındalığın Düzenleyici Rolü

Abstract

Bu araştırmanın amacı, bireylerin ölüm kaygısı düzeyleri ile bilişsel-davranışsal kaçınma eğilimleri arasındaki ilişkide bilinçli farkındalığın düzenleyici etkisini incelemektir. Araştırmanın çalışma grubu, 18 yaş ve üzeri 629 kişiden oluşmaktadır. Araştırmada veriler, Sosyo-demografik Veri Formu, Templer'in Ölüm Kaygısı Ölçeği, Bilinçli Farkındalık Ölçeği ve Bilişsel-Davranışsal Kaçınma Ölçeği kullanılarak elde edilmiştir. Verilerin analizinde, non-parametrik testler, korelasyon analizleri, regresyon ve etkileşim analizleri kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda, ölüm kaygısı ile bilişsel-davranışsal kaçınmanın tüm alt boyutları arasında pozitif yönlü ve anlamlı ilişkiler bulunmuştur; Ölüm kaygısı ile davranışsal sosyal kaçınma arasında pozitif yönlü, yüksek düzeyde ve anlamlı bir ilişki, ölüm kaygısı ile bilişsel sosyal kaçınma, bilişsel sosyal olmayan kaçınma ve davranışsal sosyal olmayan kaçınma arasında ise pozitif yönlü, orta düzeyde ve anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Ayrıca, bilişsel-davranışsal kaçınmanın her bir alt boyutu ile bilinçli farkındalık arasında negatif yönlü, orta düzeyde ve anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Ölüm kaygısı ile bilinçli farkındalık arasındaki ilişki ise zayıf düzeyde, negatif ve anlamlıdır. Ancak, bilinçli farkındalık, ölüm kaygısı ile bilişsel-davranışsal kaçınma arasındaki ilişkide düzenleyici bir rol oynamamıştır. Bilinçli farkındalığın bu ilişkiyi doğrudan düzenlemese de dolaylı etkisiyle kaçınmayı azaltıcı bir işlev üstlendiği bulunmuştur. Ölüm kaygısı bilinçli farkındalık düzeyini düşürmekte, azalan farkındalık da kaçınmayı artırmakta; bu durum bilinçli farkındalığın aracı bir mekanizma olarak önemini ortaya koymaktadır.The aim of this study is to examine the moderating effect of mindfulness on the relationship between individuals' levels of death anxiety and their tendencies toward cognitive-behavioral avoidance. The study group consisted of 629 individuals aged 18 and above. Data were collected using the Sociodemographic Information Form, Templer's Death Anxiety Scale, the Mindful Attention Awareness Scale (MAAS), and the Cognitive-Behavioral Avoidance Scale (CBAS). For data analysis, non-parametric tests, correlation analyses, regression, and interaction analyses were employed. The analyses revealed significant and positive correlations between death anxiety and all subdimensions of cognitive-behavioral avoidance. Specifically, a strong and positive relationship was found between death anxiety and behavioral social avoidance, while moderate and positive relationships were observed between death anxiety and the subdimensions of cognitive social avoidance, cognitive nonsocial avoidance, and behavioral nonsocial avoidance. Moreover, each subdimension of cognitive-behavioral avoidance was found to be moderately and negatively correlated with mindfulness. A weak, negative, yet significant correlation was also found between death anxiety and mindfulness. However, mindfulness did not demonstrate a moderating role in the relationship between death anxiety and cognitive-behavioral avoidance. Despite not functioning as a direct moderator, mindfulness was found to play a mitigating role in avoidance through its indirect effects. Specifically, death anxiety was shown to reduce levels of mindfulness, and lower levels of mindfulness in turn increased avoidance behaviors. This suggests that mindfulness functions as an important mediating mechanism within this context.