İnsan Kaynakları Yönetiminde İşgören Seçiminin Hukuki Boyutu

Abstract

Therecruitment processwhichhas an important placein HumanResource Management consistsof varioussteps.By askingquestions andcollecting information fromthe candidates in all stagesof the processemployers havethe rightandfreedom to decide whomtheyhire.On the otherhand,givingthe necessary information requested from him,the candidate triesto protecthis personal rightsanddoesn'twantto be subject to anydiscrimination. Thustheserightsof the twopartiesposea contrast. In orderto protecttheserightsbothpartiesassumeobligations towardseachother.Thisobligation is called "obligation to protect". As set out in the TurkishCodeof Obligations andTurkish Codeof CivilLaw,"obligation to protect" meansthatbothpartiesact to eachotherin mutual trust and good faith. Apartfromthisobligation theemployer hasanother obligation whichis called nondiscrimination andequaltreatment. İn theselection processemployers haveto abstainfrommakinganydiscrimination regarding race,language, religion,sex,marital status,personal conviction andopinionandunionmembership. Therefore, employers' rightandfreedom to ask questions hasto be restricted. Theemployer maynotask anyquestions whichcanleadto a discrimination, as wellas somequestions regarding candidate's private life and personal rights unless there is a justifiable reason.Theviolation of theobligation to protectandprohibition of discrimination reveals "culpa in contrahendo" in contractnegotiations. İn thiscasethe candidate has the right to indemnity (if the candidate sufferdamage), has the rightto remainsilentor to give incorrect answersas it is not considered as lying(therightto lie). Besidesthis,if oneof the partiesgiveswrongandincorrect information to the otherandcausesa deception, the party suffered from this deception has the right to terminate the contract immediately.

İnsankaynakları Yönetiminde önemlibir yeri olanişe almasürecideğişikaşamalardan oluşur. Sürecintümaşamalarında işveren, adaylardan ayrıntılıbilgilertoplayarak ve istediğisoruları sorarakkimiişe alacağıkonusunda kararverme özgürlüğüne ve hakkınasahiptir.Bunakarşılık adayise, kendisinden istenenbilgileriverirkenbir ayırımcılığa uğramamak ve kişilik haklarını korumakister.Tarafların sahipolduklarıbu haklarbir karşıtlıkyaratır.Heriki tarafiçin de bu haklarıngüvencealtınaalınmasıgerekir.Bu durumhaklarının korunması konusunda taraflarınbirbirlerine karşıbazı yükümlülükler üstlenmesi sonucunu doğurur.Buna"korumayükümlülüğü"denir.MedeniKanunve BorçlarKanunu'nda da düzenlendiği gibi korumayükümlülüğü, taraflarınkarşılıklı güven ilişkisine ve dürüstlük kuralına uygun hareket etmeleri anlamına gelir.Korumayükümlülüğünün yanısıra işvereniçin bir başkayükümlülük de ayırımcılık yapmama ve eşit davranma yükümlülüğüdür. İşverenişe alınacakişgörenlerin seçiminde ırk, dil, din, cinsiyet,vicdanikanaatve fikir, medenidurumgibi konularda hiçbirşekildeayırımyapmama ve eşit davranma yükümlülüğü altındadır.Bu nedenle işverenin soru sorma hakkının sınırlandırılması gerekir. İşverenin hem ayrımcılığa yolaçabilen, hemde adayınözel yaşamına ve kişilik haklarınamüdahale niteliğitaşıyanbazısoruları haklı bir neden olmadıkça hiç sormaması beklenir.Korumayükümlülüğü ve ayırımcılık yasaklarına aykırıdavranılması, sözleşmegörüşmelerindekusurdurumunu (culpa in contrahendo) ortayaçıkarır.Bu durumda işverenaçısından adayın tazminathakkınındoğması(eğerbir zararortayaçıkmış, adaymağdurolmuşise), adayınsuskunkalmahakkı, adayınbu sorularadoğruyanıtvermemesinin işvereniyanıltma olarakkabul edilmemesi (yalansöylemehakkı), gibi sonuçlardoğurur.Ayrıcataraflardan biri iş görüşmesisırasındasözleşmenin esaslınoktalarından biri hakkındagerçeğeuygunolmayanbilgilervermek suretiylekarşı tarafı yanıltırsa, işçinin sözleşmeyi derhal (tazminatsız) feshetme hakları vardır.