Yerel Düzeyle Sınırlı Mekânsal Damgalama: “Çingene” Damgası Örneği

Abstract

Wacquant’a göre (2008) post-endüstriyel dönemde gelişmiş ülkelerin kentlerinde, etnik ya da sınıfsal grupların mekânsal temelde ayrıştırılmaları ve damgalanmalarının yeni örüntüleri ortaya çıkmıştır. Onun öngörülerinden hareketle, bu çalışmada bu kez “gelişmekte olan bir ülke” olarak Türkiye’de kentsel mekânsal damgalama olgusu ile benzerlik gösteren bir mekanizmanın varlığı inceleme konusu yapılmıştır. Çalışma kapsamında İstanbul’un iki mahallesindeki mekânsal damgalama örnekleri karşılaştırılmıştır: Nişantaşı Teneke ve Rumelikavağı Kayadere. Yazarların yakın dönemlerde gerçekleştirdikleri saha çalışmalarında ve daha kısıtlı bir düzeyde olsa da bazı arşiv araştırmalarında mahalleler hakkında topladıkları verilerin ikincil analizi, bu mahallelerin “Çingenelik”le damgalanmasının, oluşumlarını ve yörüngelerini sosyo-tarihsel olumsallıklarıyla etkileşim içinde büyük ölçüde belirlemiş olduğunu açığa çıkarmıştır. Aynı zamanda çalışmada ortaya konulan bulgular, Wacquant’ın (2008) ele aldığı gelişmiş ülkelerdeki örneklerden farklı olarak, Türkiye’deki bu damgalanmış kentsel yerleşim alanlarının basitçe neoliberalizme eşlik eden sanayisizleşme sürecinin bir sonucu olarak ortaya çıkmadıklarını ve bu mahallelerin tarihinin geç 19. yüzyıla uzandığını göstermiştir. Sonuç olarak yazarlar, söz konusu sosyo-mekânsal fenomenin ele alınabileceği daha nüanslı bir alt-terim önermişlerdir: yerel düzeyle sınırlı mekânsal damgalama.